

Με εμπειρία σχεδόν τριών δεκαετιών, η καλλιτέχνιδα παρουσίασε μια εικαστική ενότητα που λειτουργούσε ταυτόχρονα ως αρχείο, τεκμήριο και ποίημα. Η Λυκούρεση, συνδυάζοντας τη ματιά της ζωγράφου με τη γνώση της λαογράφου, φώτισε γωνιές της παλιάς Ζακύνθου που σώζονται πια μόνο σε φωτογραφίες, προφορικές διηγήσεις και μνήμες ανθρώπων που τις έζησαν. Κάθε πίνακας έφερε επάνω του τη σιωπή και τη νοσταλγία της χαμένης πόλης, ανοίγοντας διάλογο ανάμεσα στους επισκέπτες: «Εδώ ήταν το σπίτι του τάδε…»· «Αυτό το σοκάκι το θυμάμαι μικρός…». Η τέχνη, έτσι, ενεργοποίησε μνήμη και ταυτότητα, λειτουργώντας ως γέφυρα ανάμεσα σε γενιές.
Η δεκάμετρη σύνθεση των οκτώ κομματιών, ένα πραγματικό εικαστικό μνημείο, αποτέλεσε σημείο αναφοράς. Πολλοί στάθηκαν μπροστά της για ώρα, σαν να διάβαζαν μια μεγάλη τοιχογραφία που ξεδίπλωνε συνοπτικά αλλά με συγκλονιστική ακρίβεια την εικόνα της παλιάς πόλης. Οι σκιές, οι γραμμές των κτισμάτων, τα ίχνη της καθημερινότητας, έδιναν ζωή σε έναν κόσμο που χάθηκε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα τον Αύγουστο του 1953.
Κατά τη διάρκεια των εγκαινίων, οι ομιλητές προσέγγισαν την προσεισμική αρχιτεκτονική όχι μόνο ως αισθητικό ίχνος, αλλά και ως ζωντανή μνήμη. Ο αρχιτέκτονας Νίκος Βουτσινάς ανέδειξε τις μορφολογικές ιδιαιτερότητες των επτανησιακών κτισμάτων, επισημαίνοντας την αξία της τεκμηρίωσης που προσφέρει το έργο της Λυκούρεση.
Ο Πρόεδρος της Ιστορικής Δημόσιας Βιβλιοθήκης Ζακύνθου, Φίλιππος Συνετός, μίλησε για τη σημασία της διάσωσης της συλλογικής μνήμης και για την ανάγκη η προσεισμική πόλη να παραμείνει ζωντανή στη συνείδηση των νεότερων γενεών.
Η Λένα Σάρδη, πρώην Πρόεδρος της ΧΕΝ, αναφέρθηκε στη συγκινησιακή δυναμική των έργων, υπογραμμίζοντας πως κάθε εικόνα ανοίγει ένα παράθυρο σε ανθρώπινες ιστορίες που κινδύνευαν να χαθούν.
Ιδιαίτερη στιγμή αποτέλεσε η αναφορά σε προσωπική εμπειρία από τον σεισμό του 1953, που ακούστηκε από το βήμα και για λίγο βύθισε την αίθουσα σε σιωπή, όχι από φόβο, αλλά από σεβασμό προς μια εποχή που σφράγισε για πάντα τη φυσιογνωμία του νησιού.
Η ίδια η Αθηνά Λυκούρεση, εμφανώς συγκινημένη, μίλησε για τη δημιουργική της διαδρομή και για το πώς η συγκεκριμένη σειρά έργων αποτέλεσε «ένα προσωπικό ταξίδι στη μνήμη και στον χρόνο», ένα έργο ζωής που τη συνόδευσε επί σχεδόν τριάντα χρόνια. Μέσα από τη ζωγραφική, είπε, προσπάθησε να αναδείξει την ομορφιά και την ψυχή της προσεισμικής αρχιτεκτονικής, επαναφέροντας στη σύγχρονη συνείδηση ένα κομμάτι της Ζακύνθου που κινδύνευε να σβηστεί.
Η έκθεση τελέστηκε υπό την αιγίδα του Δήμου Ζακύνθου, με την ευγενική υποστήριξη της Ένωσης Επτανησίων Ελλάδας. Στη διοργάνωση συνέβαλαν επίσης τοπικοί φορείς, συνεργάτες του πολιτισμού και μέλη της ζακυνθινής κοινότητας, επιβεβαιώνοντας πως η τοπική κοινωνία παραμένει αρωγός σε κάθε προσπάθεια που τιμά την ιστορική μνήμη του νησιού.
Χορηγοί επικοινωνίας ήταν το myeptanisa, το πολιτιστικό περιοδικό της ΕΕΕ, καθώς και μέσα του τοπικού Τύπου, έντυπα και ηλεκτρονικά, τα οποία κάλυψαν και ανέδειξαν τη διοργάνωση.
Την έκθεση επισκέφθηκαν εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, φορείς του νησιού, άνθρωποι του πολιτισμού, αλλά και πολλά σχολεία που αξιοποίησαν την έκθεση ως ένα ζωντανό μάθημα ιστορίας και μνήμης. Η συμμετοχή του κοινού υπήρξε συνεχής καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας της, επιβεβαιώνοντας το ισχυρό ενδιαφέρον για την προσεισμική Ζάκυνθο και την καλλιτεχνική προσέγγιση της Αθηνάς Λυκούρεση.
Η έκθεση ολοκληρώθηκε στις 3 Δεκεμβρίου, όμως η παρουσία της παραμένει έντονη. Οι επισκέπτες αποχώρησαν με εικόνες που δεν σβήνουν εύκολα: τις όψεις των παλιών σπιτιών, τα στενά που δεν υπάρχουν πια, τα χρώματα και τις σκιές μιας πόλης που επιμένει να ζει μέσα από τη μνήμη.
Δεν ήταν μια έκθεση που περιορίστηκε σε έναν χώρο τέχνης, ήταν μια συνάντηση εποχών, μια υπενθύμιση πως ο χρόνος μπορεί να αλλάζει το τοπίο, αλλά όχι την ταυτότητα ενός τόπου όταν η τέχνη στέκεται φύλακας και συνοδοιπόρος.
Και σε αυτή την περίπτωση, η τέχνη της Αθηνάς Λυκούρεση δεν ανακυκλώνει τη μνήμη, την ανασταίνει.